O. de Kort. Programmatoelichting: Dessner, Ravel, Adams, Stravinsky (De Klank, 2015-1)

Olga de Kort. Programmatoelichting: B.Dessner. Quilting (Nederlandse première) – M.Ravel. Pianoconcert in G, J.AdamsThe Chairman Dances. Foxtrot for Orchestra – I.Stravinsky. De Vuurvogel suite (versie 1945)/ Symphonic Cinema(gepubliceerd in deKlank, 2015, nr.1 september-november, p.40-41)

►PDF: O.deKort.Programmatoelichting-Dressner,Ravel,Adams,Stravinsky-DeKlank,2015

Absolute of programmatische muziek, een onbevangen waarneming en door niets en niemand begrensde muziekbeleving of een verhaal dat de luisteraar op weg helpt? Er zijn componisten die geen woord over hun werk kwijt willen en de toehoorders liever vrij laten in hun muzikale associaties. Anderen vertellen juist wel graag over hun drijfveren, achterliggende gedachten en inspiraties waardoor het muziekstuk in een nieuw licht komt te staan.

      Bryce Dessner – Quilting (2014) Het eerste orkestwerk van de Amerikaanse componist Bryce Dessner (1976) is geïnspireerd door de traditionele Amerikaanse quilt-techniek. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn oude quilten meer dan alleen een doorgestikte deken met patchwork. Elke quilt heeft een eigen verhaal dat schuilgaat achter de symboliek van lijnen, geometrische vormen en patronen. Zonder musici naalden en lapjes stof in handen te geven, creëert Dessner een quilt-partituur waarin verschillende motieven, lijnen en vormen in muzikale patronen worden vervlochten. Noot voor noot, maat voor maat, lijn voor lijn groeit de compositie uit tot een ‘quiltdeken’. De laatste ‘steken’ zijn voor dirigent en musici: ze voltooien de quilt en presenteren hem in zijn geheel, klaar om zijn verhaal te vertellen.

     Maurice Ravel – Pianoconcert in G Met zijn Pianoconcert in G wilde Maurice Ravel (1875-1937) graag een klassiek concert in een modern jasje steken. Een licht, sprankelend muzikale cocktail van Mozart en Saint-Saëns, met een snufje jazz en zonder dramatiek van Brahms. In Ravels eigen woorden, een ‘licht en briljant’ mengsel dat in het klassieke pianoconcertrepertoire voor iets meer optimisme en vrolijke opschudding zou zorgen. Dat het hem gelukt is, bewijzen de recensies en herinneringen van enkele van zijn tijdgenoten. Kort of uitgebreid, ze gebruiken allen hetzelfde woord om hun bewondering te beschrijving: ‘briljant’. Hoewel Ravel het concert aanvankelijk voor zichzelf bedoeld had, was het pianiste Marguerite Long die de Parijse première in 1932 speelde. Ravel stond op de dirigentenbok en kon tot zijn genoegen de eerste reacties van het publiek opvangen: ‘briljant!’

     John Adams – Chairman Dances: Foxtrot for orchestra (1985) John Adams’ orkestrale foxtrot was oorspronkelijk bedoeld voor het derde bedrijf van zijn opera Nixon in China, als ‘lichte parodie’ op de Chinese filmmuziek uit de jaren dertig van de vorige eeuw. Het werd echter een zelfstandige compositie met een surrealistisch verhaal. De Amerikaanse componist stelde zich een dans voor van een jonge Mao Zedong en zijn toekomstige vrouw Jiang Qing. Daarvoor moest de Chinese partijleider eerst van zijn levensgrote portret van de muur komen, iets wat hij maar al te graag doet bij de eerste klanken van een grammofoonplaat. De vrolijke foxtrot met zijn pulserende ritme, simpele danspassen, draaien en eenvoudige figuren herinnert aan de bravoure en romantiek van oude films. Het is tevens een herinnering aan de onbezorgde jonge jaren van Jiang Qing en haar carrière als actrice in Shanghai, lang voor de Culturele Revolutie en alle andere tragedies die in de toekomst verscholen liggen.

     Igor Stravinsky – De Vuurvogel Suite (1945) Het verhaal uit het Russische volkssprookje over de Vuurvogel en de tovenaar Kashchej werd in 1910 wereldberoemd dankzij Igor Stravinsky en Les Ballets Russes. Honderd jaar later gaf de Nederlandse cineast Lucas van Woerkum zijn eigen draai aan dit sprookje en vertaalde Stravinsky’s muziek naar een filmscenario. Door de Vuurvogel (Hannah Hoekstra) een dochter van Kashchej (Gijs Scholten van Asschat) te maken, houdt hij de tovenaar een ‘spiegel’ voor. Na haar overlijden in het kraambed liet zijn vrouw namelijk een zwart ei achter voor de verbijsterde Kashchej . De opgroeiende dochter-Vuurvogel vormt een levende herinnering aan zijn verlies én, volgens Van Woerkum, ‘het traumatische zinnebeeld van een ongemakkelijke logica: ook in zijn vrouw school een Vuurvogel – óf in Kashchej zelf’. Tijdens het concert zit Van Woerkum in het orkest, bewapend met een systeem waarmee hij de circa 300 shots van zijn film kan instarten. Live gespeelde muziek maakt de Symphonic Cinema iedere keer anders want de montage vindt ook live plaats, aangepast aan tempo en ritme van de uitvoering. ©Olga de Kort, 2015

►zie ook: Interview met Lucas van Woerkum.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: