O. de Kort. Sergej Prokofjev zoals je hem nog niet kent: Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival 2016 (Luister, 2016, nr. 717)

Olga de Kort. Sergej Prokofjev zoals je hem nog niet kent: Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival brengt veelzijdigheid van de Russische componist in kaart (gepubliceerd in Luister, 2016, nr. 717)headerGergievFestival2016De laatste jaren is het Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival wellicht korter geworden maar de intensiteit van de muziekbeleving is juist toegenomen. Meer concerten op één dag, marathons met alle pianoconcerten en de nodige aandacht voor minder bekende werken die uit nog steeds onuitputtelijke oeuvrelijstjes tevoorschijn komen. In het licht van de 125ste geboortedag van Sergej Prokofjev (1891-1953) belooft de nieuwe editie van deze festival-vierdaagse een uitgebreide en hernieuwde kennismaking met de componist te worden.

De jarige Russische componist is bovendien een van de favorieten van dirigent Valery Gergiev die op zijn beurt in staat is het festivalpubliek met zijn enthousiasme voor Prokofjev aan te steken. Gergiev en Prokofjev vormen een bijzondere combinatie, vindt Maartje de Wit, manager van het Festival. ‘Valery Gergiev is een fenomeen dat veel aantrekkingskracht op mensen uitoefent. Met de keuze voor Prokofjev hebben we de muziek gevonden die op Gergievs lijf is geschreven. Zij stroomt door zijn aderen, zij is zijn taal die hij uitstekend spreekt. Dat maakt de verwachtingen hooggespannen!’

S.ProkofievHet idee om een componist als centraal figuur van het festivalprogramma te kiezen kreeg vorig jaar veel bijval met de programmering rondom Rachmaninov. ‘Het publiek krijgt zeker heel veel te horen in een heel korte tijd, maar het krijgt tegelijkertijd de gelegenheid om meer te beleven dan tijdens slechts een regulier concert. Het jubileum van Prokofjev en het feit dat diens muziek Valery Gergiev, zoals hij zelf zegt, ‘na aan het hart ligt’ , geven de mogelijkheid om deze componist in al zijn veelzijdigheid te belichten’.

Programmeur Floris Don, die in de afgelopen maanden zijn oorspronkelijke programma-ideeën in programma-onderdelen zag veranderen, vindt dat het festival een juiste plek is om nieuwe muziek te ontdekken. ‘Het programma is opgebouwd met de achterliggende gedachte om verschillende aspecten van Prokofjevs kunstenaarschap onder de aandacht te brengen. In vier dagen leren we hem kennen als componist van filmmuziek, kamer- en pianomuziek, balletmuziek, als symfonicus en als muzikaal verteller. Zo worden er tijdens het filmmuziekconcert geen films van Eisenstein vertoond omdat we de focus op de muziek zelf willen leggen.’

NevskyKorinStampVeelzijdig componist. Gedurende het hele festival klinken er bekende maar ook weinig gespeelde composities. Er valt veel te ontdekken bij de filmmuziekavond, het pianorecital, de kamermuziekmiddag en symfonische muziekavond, en de pianoconcertmarathon. En niet te vergeten – tijdens het Late Night Concert, twee afterparty’s en het muzikale sprookje voor jong en oud.

De eerste festivalavond, gewijd aan Prokofjevs samenwerking met regisseur Sergej Eisenstein, heeft meteen een Nederlandse première. Na de cantate Alexander Nevsky (1939), uitgevoerd met Het Groot Omroepkoor, speelt het Rotterdams Philharmonisch Orkest Ivan de Verschrikkelijke (1947) in de redactie van Prokofjevs vriend Levon Atovmyan. De partituur is pas onlangs herontdekt en wordt door Valery Gergiev in Rotterdam ook voor het eerst gedirigeerd. Een zowel landelijke als persoonlijke muzikale première, die bewijst hoe veel verrassingen de componistenarchieven ons nog kunnen bieden.

Dramatische thema’s van deze avond vinden hun weerklank in de Zevende Pianosonate, ook wel Stalingrad-sonate genoemd, uit 1942 en de twee jaar later geschreven Vijfde symfonie, Prokofjevs opus 100. Alexander-Gavrylyuk-foto-Mika-Bovan-TJProkofjev als ‘symfonicus’ wordt uitgelicht met twee van zijn zeven symfonieën, de Tweede en Vijfde. Zijn pianoconcerten worden wel als complete cyclus uitgevoerd, tijdens twee concerten van de pianomarathon. De marathondeelnemers van dit jaar zijn George Li, Alexander Toradze, Daniil Trifonov en Alexander Gavryluk. Ze spelen alle vijf Pianoconcerten, waarbij Gavryluk de twee laatste voor zijn rekening neemt. Zowel Gavryluk als Trifonov zijn geen onbekenden voor ervaren festivalgangers. Gavryluk maakte veel indruk met Rachmaninovs pianoconcerten tijdens het laatste Festival, terwijl Trifonov in 2013 de sterren van de hemel speelde. De Amerikaanse Li en Georgische Toradze maken tijdens deze editie hun debuut. M.Milstein&H.Shybayeva

Kamermuziek. De debuut-cd ‘Sounds of war’ van Maria Milstein en Hanna Shybayeva met Prokofjevs Eerste Vioolsonate (1938-1946) kreeg de Edison Klassiek 2015. Voor violiste Maria Milstein staat deze compositie in een rij met Picasso’s Guernica en de muziek van Sjostakovitsj. Milstein: “Het is een van de grootste humanistische werken van de 20ste eeuw. De sonate, geschreven in de nasleep van de dramatische gebeurtenissen van de jaren 30 en de Tweede Wereldoorlog, is als het ware de zielskreet van de componist. Het is alsof je binnen enkele minuten een heel leven doorleeft. Ongeacht hoeveel keer ik het al gespeeld heb, ik krijg er steeds weer kippenvel van. Een van de magische momenten is het ongelooflijke klankbeeld in het eerste deel en de finale met ver klokgelui in de piano en de vioolpartij dat aan een koude kerkhofbries doet denken. Prokofjev schrijft zelfs ‘freddo’, koud, in de partituur voor. Donker en intens van sfeer, met iets licht sprookjesachtigs in het derde deel, dat tot tranen toe raakt tussen alle pijn en geweld.’

Tijdens de kamermuziekmiddag speelt het jonge viool-pianoduo deze Sonate naast de lyrische en nostalgische Cinq mélodies (1920). Milstein: ‘Met de Melodieën maken luisteraars meteen een reis naar een andere tijd en andere wereld. Het is een sprookjesachtige compositie in pastelkleuren, emotioneel, verhalend of dansachtig. De stukken waren oorspronkelijk bedoeld als liederen voor sopraan Nina Koshetz, en de zangerige lijnen en technisch uitdagende passages in de versie voor viool en piano herinneren nog steeds aan haar legendarische stem.’

Premières. Het minst bekende werk van het festival is ongetwijfeld Piano Book (2006) van Gabriel Prokofjev. Pianiste Hanna Shybayeva, die drie pianominiaturen uit het album van deze in Londen geboren kleinzoon van de componist gaat spelen, vindt zijn muziek ‘een gelukkige combinatie van twee werelden’: die van de klassieke en elektronische muziek. ‘Het zijn de 21ste-eeuwse werken die geworteld zijn in de muziek van Prokofjev. Je herkent het in ritmische structuren en harmonieën, maar tegelijkertijd schrijft Gabriel in zijn eigen stijl zonder zijn opa te kopiëren. Dat hij ook dj is en veel ervaring met elektronische muziek heeft, is zeker in zijn composities terug te horen. Maar dat is juist heel leuk want Sergej Prokofjevs muziek past hier goed bij, vooral als we aan zijn ongelooflijk sterke ritmische structuur denken. Dat maakt de cyclus van Gabriel niet alleen interessant voor klassieke-muziekkenners.’

GabrielProkofjevGabriel Prokofjev (1975) treedt zelf ook op als dj op de afterparty’s van twee concerten. De kleinzoon gaat een hommage aan zijn opa brengen door op zijn thema’s te improviseren, eerst met musici van het Rotterdams Philharmonisch Orkest en de volgende avond met hun collega’s uit het Orkest van het Mariinsky Theater, gaat de kleinzoon een hommage aan zijn opa brengen door op zijn thema’s te improviseren.

Hij kijkt er naar uit en hoopt om met zijn bijdrage het festivalpubliek gedenkwaardige afterparty’s te bezorgen: ‘Ik produceer veel evenementen die klassieke muziek op een andere manier presenteren, zoals een club party met in plaats van dansmuziek klassieke nummers. Klassiek betekent niet per se formeel, het kan ook ontspannen en leuk zijn. Voor Rotterdam heb ik een  creatief alternatief van een klassieke afterparty in gedachten. Ik zie het als  verjaardagsfeest dat voor mijn grootvader wordt gegeven. Het publiek gaat straks naar een concert maar in plaats van na afloop naar huis te gaan, blijft het nog even om mijn opa’s verjaardag verder te vieren. Waar het feest is, daar is ook een aangename en genietbare ‘party sfeer’ met veel vreugde.’

Peter en de Wolf. Ook de grootouders en kleinkinderen in het festivalpubliek worden niet vergeten. Het beroemde muzikale sprookje Peter en de Wolf (1936), dat zijn statuutsymbool allang heeft bereikt, wordt tijdens het Festival tot tweemaal toe uitgevoerd. Deze Peters (en de wolven) verschillen nogal van elkaar. De klassieke versie met acteur Bram van Oers als verteller en Valery Gergiev als dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest wordt gevolgd door een geheel geactualiseerd verhaal voor iets oudere kinderen en volwassenen waarbij het orkest speelt onder leiding van David Marlow, – begeleid door de Oscar-winnende animatiefilm van Suzie Templeton uit 2006. Een uitgelezen kans om Prokofjevs klassieker vanuit een net iets andere invalshoek te bekijken en de muziek opnieuw te ontdekken.

Sergei_Prokofiev_02Nieuwe talenten. De nieuwe ontdekkingen blijven niet beperkt tot het festivalprogramma. Tussen de deelnemende musici bevindt zich de 21-jarige George Li, de tweede prijswinnaar van het Tsjaikovski Pianoconcours 2015. Hij speelt het Eerste Pianoconcert van Prokofjev, die net zo oud was als hij tijdens het componeren van dit concert dat veel stof deed opwaaien.

De 15-jarige Zweed Daniel Lozakovitj is verreweg de jongste van de Festivalmusici, maar niet minder ervaren. Hij debuteerde op zijn achtste als concertviolist en heeft inmiddels met zeven prijswinnende concoursdeelnamen en talloze concerten een indrukwekkende podiumervaring opgebouwd. In Rotterdam speelt hij het Tweede Vioolconcert van Prokofjev. Iets ouder zijn de musici van het Symfonieorkest Koninklijk Conservatorium & Codarts. Tijdens de vorige editie van het Festival was Valery Gergiev zeer te spreken over het niveau van het orkest. Dit jaar speelt het studentenorkest onder zijn leiding een selectie uit Romeo en Julia in Late Night Concert op de openingsdag op 8 september.

En wie weet hoeveel talent zich nog openbaart dankzij het educatieve ‘voorpretprogramma’ bij beide voorstellingen van Peter en de Wolf. Een muzikale speurtocht, afgewisseld met pannenkoeken bakken en schminken, dat belooft heel veel verrassingen voor zowel alle kleine en grote deelnemers.

Verassingen, ontdekkingen, speciale gasten en heel veel muziek van Sergej Prokofjev. De 21ste editie van het Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival 2016 heeft alles in zich om het niet-te-missen Prokofjev-evenement van het jaar te worden. ©Olga de Kort, 2016.

PDF: O. de Kort. S. Prokofjev – Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival 2016 – Luister, 2016-717

Zie ook: Uitgelicht – Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival 2016; O. de Kort. Lotgevallen van Sergej Prokofjev (Luister, 2016, nr.714).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: