O. de Kort. Nieuwe chef-dirigent philharmonie zuidnederland Dmitri Liss: ‘Ik kijk graag vooruit’ (De Klank, 2016, nr.1)

Olga de Kort. Dmitri Liss: ‘Ik kijk graag vooruit’ (gepubliceerd in De Klank, 2016, nr.1 september-november).

D.LissNa een gastoptreden met de status van de officiële presentatie van de toekomstige chef-dirigent in oktober 2015, is het zo ver. In september opent Dmitri Liss het nieuwe seizoen van ‘zijn’ nieuwe orkest, philharmonie zuidnederland. In aanloop naar zijn inauguratie reisde de veelgevraagde Russische dirigent de hele wereld met tournees en gastoptredens.

Als plaats voor het interview koos hij Parijs, waar hij in juni jl. een Rachmaninov-programma met pianist Dmitri Matsuev en het Filharmonisch Orkest van de Oeral dirigeerde. De energie van de maestro en zijn elektriserende samenwerking met zijn Russische orkest en de solist zorgden voor een fenomenaal muziekfeest dat het Parijse Théatre des Champs-Elysées op zijn grondvesten deed schudden van het oneindig lijkende applaus. Geen onwaarschijnlijk scenario voor de Nederlandse concertzalen, gezien de ervaring en aanstekelijke manier van werken van Dmitri Liss.

Het concert in september is uw eerste officiële als chef-dirigent van philharmonie zuidnederland. Wat staat de orkestleden en het publiek te wachten? Welke werken kiest u voor de opbouw van de kennismaking? ‘Alle werken die ik met het orkest straks onder de loep zal nemen zijn al bepaald door de seizoenprogrammering. Mijn eerste concert bestaat uit werken van componisten die me heel dierbaar zijn: Grieg, Sibelius, Ravel. Plus een hedendaags werk, een première van Willem Jeths. En verder heb ik samen met de intendant en artistiek programmeur geprobeerd om programma’s zo samen te stellen dat ze niet alleen vanuit mijn wensen voortkomen maar ook rekening houden met de muziek die het orkest al vanuit eerdere seizoenen kent en die het publiek ook interessant zal vinden. Het is mijns inziens geen ideale situatie als een nieuwe dirigent zijn eigen programma’s begint samen te stellen om het orkest daarmee te ‘coachen’. Mijn werk met het orkest en mijn invloed op de musici begint met een goede voorbereiden op elk concert.

Ik kan niet zeggen dar er bepaalde elementen zijn die de meeste aandacht moeten krijgen. Het is juist omgekeerd: alles verdient speciale aandacht. De kwaliteit van de klank en zijn diversiteit, én het ensemble binnen de afzonderlijke instrumentale groepen en de samenwerking tussen de verschillende groepen, én het ritme, én de articulatie, én de vibratie, én… Kortom, alles wat tezamen een muziekwerk vormt en de composities inhoudelijk tot leven wekt’.

Wat is uw ideale orkest? Hoe moet het klinken en wat moet het spelen om dit ideaal te benaderen? ‘Mijn droomorkest is een enorm kamermuziekensemble waar elke musicus luistert naar elke collega en hem aanvoelt. Het is stilistisch flexibel, dat wil zeggen: het beheerst verschillende nationale muziekscholen en – tradities en is in staat om muziek van alle stijlen uit alle tijdperken te spelen. Het is een orkest waar de dirigent zich niet uitsluitend met het routinewerk bezighoudt, en waarin de individualiteit van elke musicus zich in harmonie verenigt. Ik denk dat zowel alle dirigenten als orkestmusici van een dergelijk ideaal dromen. Om dat te bereiken vraagt een jarenlange gezamenlijke investering’.

Van een Russisch dirigent in het buitenland wordt vaak verwacht dat hij de voorbeeldige uitvoeringen van de muziek van zijn landgenoten neerzet en de Russische ziel in de muziek als geen ander weet op te wekken. Wilt u zich profileren als een Russisch dirigent met Russische programma’s of voelt u zich geroepen deze stereotype verwachtingen bij te stellen? ‘Ja, en nee. Natuurlijk neemt het Russische repertoire een belangrijke plaats in binnen mijn programma’s. Ik heb niet voor niets mijn opleiding in Rusland genoten en ik ben opgegroeid in de tradities van de Russische uitvoeringspraktijk. Ik zal met enorm plezier mijn ervaring met mijn Nederlandse collega’s delen. Ik zag overigens dat philharmonie zuidnederland nog voor mijn benoeming Russische muziek speelde en inmiddels al heel interessante werken heeft uitgevoerd.

De stereotypen over nationale ‘zeggingskracht’ in de muziek bestaan inderdaad nog steeds, vooral als het om orkesttournees gaat. Je moet als dirigent in het buitenland over veel overtuigingskracht beschikken om ook andere componisten dan alleen Russische op je programma te zetten. Producers en programmeurs volgen maar al te vaak de geplaveide paden met als argument dat zij aan de verwachtingen van het publiek willen voldoen. Ik moet soms echt ‘vechten’ om niet alleen Russische muziek te dirigeren. Dat verloopt met wisselend succes. Dit seizoen is het me wel gelukt om als gastdirigent naast Tsjaikovski, Prokofjev en Sjostakovitsj ook nog Strauss, Sibelius, Mendelssohn en Dvořák te dirigeren. In mijn abonnementsconcerten met het Filharmonisch Orkest van de Oeral in Jekaterinenburg klinken geregeld Mahler, Brahms, Bruckner, Franck, Berlioz, Ravel, Messiaen, Webern, Schönberg, Lutoslawski, Bartók en vele anderen Europese componisten, en niet te vergeten de Weense Klassieken en hedendaagse componisten. Er zullen in Nederland ook niet uitsluitend Russen op de lessenaars staan.

Gelukkig merk ik steeds vaker dat de globalisering van de muziekwereld helpt om met een groot aantal stereotypen te breken. Een van de beste uitvoeringen van de Zesde Symfonie van Tsjaikovski die ik tot nu toe heb gehoord was onder leiding van Seiji Ozawa’.

Wat zijn uw persoonlijke voorkeuren in het klassieke orkestrepertoire? ‘Ik kan moeilijk een paar favoriete componisten noemen. Natuurlijk horen daar Rachmaninov, Sjostakovitsj en Tsjaikovski bij. Maar niet alleen deze grote Russen, ook Ravel, Messiaen, Mozart, Dvořák, Sibelius, Brahms, Terteryan en Kancheli. Er is zo veel goede en interessante muziek! Ik zou met meer gemak kunnen zeggen welke componisten ik minder interessant vind, maar dat is een beetje onethisch…’

Hedendaagse muziek heeft een vaste plaats in uw repertoire in Rusland en tijdens uw gastoptredens. Staat U hier ook voor open in Nederland? ‘Zeer zeker. Als we terugkijken naar mijn concert hier in oktober 2015, heb ik toen de wereldpremière van Lumen ad finem cuniculi van de Nederlandse componist Theo Verbey gedirigeerd. Een paar maanden later dirigeerde ik de wereldpremière van de Russische componist Vladimir Tarnopolski in Bologna, en dit voorjaar de wereldpremière van de Amerikaanse componist Kevin Beavers in Düsseldorf. Het eerste concert van dit seizoen wordt tevens de eerste uitvoering van Suite Hȏtel de Pékin van Willem Jeths. Veertien jaar geleden dirigeerde ik trouwens de Russische première van zijn Flux/Reflux tijdens het Nederlandse Kunstfestival in Jekaterinenburg.

Hedendaagse muziek is een onmisbaar deel van het orkestrepertoire. Ik zeg altijd dat het onze plicht is als musici om onze tijdgenoten te spelen. Dat zijn we niet alleen verplicht aan het publiek maar ook – excuses voor grootspraak – aan de muziekgeschiedenis, want het is aan ons om deze te laten voortduren.’

U werkt met orkesten in alle delen van de wereld, hoe verhoudt de klassieke muziekpraktijk in andere landen zich tot die van ons? Hoe denkt u over het klassieke muziekleven in Nederland? ‘Ik kan nog moeilijk een mening vormen over het klassieke muziekleven in Nederland, aangezien ik er nog geen deel van uitmaak. Vanuit mijn ervaring merk ik wel dat orkesten in de hele wereld tegen dezelfde problemen aanlopen, ze variëren slechts in ‘scherpte’. De nationale tradities en specifieke rolverdeling in het muziekleven van een land benadrukken de veranderingen die overal plaatsvinden en zorgen voor meer nuancering. Ik denk dat we ons momenteel in de orkestpraktijk met haar traditionele organisatie en de manier waarop grote gezelschappen functioneren in een bepaalde crisisperiode  bevinden. Maar elke crisis leidt tot vernieuwing en initieert uiteindelijk een zoektocht naar nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden. Daarom kijk ik graag vooruit en blijf optimistisch!’ ©Olga de Kort, 2016.

PDF: o-de-kort-interview-dmitri-liss-deklank-2016-nr-1

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: