O. de Kort. Emil Gilels, piano – Deutsche Grammophon (24 cd-box) & Melodiya (50 cd-box) (PianoBulletin, 2016-nr.3)

Emil Gilels, piano – The Complete Recordings on Deutsche Grammophon. 24 CD-box; Emil Gilels, piano – Jubileumuitgave. 50 cd-box (gepubliceerd in PianoBulletin, 2016, nr.3 december, p. 87-88).

Emil Gilels (19 oktober 1916-14 oktober 1985) maakte als kind al naam als een uitzonderlijk begaafde pianist. Zijn toekomst van ‘wereldmusicus’ werd voorspeld door Aleksandr Borovski en Artur Rubinstein. Hij groeide uit tot een intellectuele pianist die bedachtzaam, wellicht te bedachtzaam naar de Sovjet maatstaven, te werk ging. Een pianist, die nooit uit was op het gemakkelijke succes en die wars was van alle uiterlijke vertoon. Hij streefde naar maximale perfectie. Zijn volle, orkestrale klank werd vergeleken met puur goud, zijn legato was adembenemend en het energieke, dynamische spel vulde de harten van zijn luisteraars met levensvreugde. Dmitri Sjostakovitsj prees hem voor zijn artistieke vrijheid en het “absolute respect voor het gedachtengoed van een componist”.

Er bestaan honderden opnamen van Gilels, maar de kans op herhalingen is minimaal. Hij speelde een stuk nooit op dezelfde manier. Een uitvoering was slechts een momentopname van zijn beleving van de muziek, die bij het volgende concert helemaal anders kon zijn.emil-gilels-erich-auerbach-hulton-archive-getty-imagesIn het Westen werd  Gilels in 1938 op slag beroemd als 22-jarige winnaar van de Eugène Ysaÿewestrijd, de voorganger van het tegenwoordige Koningin Elisabethconcours. Vanaf dat moment was hij een van de weinigen pianisten die de Sovjet pianoschool in het buitenland mocht vertegenwoordigen. Zijn eerste concert in Nederland, dat mede georganiseerd werd door Hugo van Dalen, vond plaats meteen na zijn Brusselse overwinning. Tijdens zijn laatste concert in Amsterdam in 1981 kreeg Gilels hartaanval waarvan hij nooit meer helemaal herstelde.

In 1945 speelde hij samen met Vladimir Sofronitski op de regeringsconferentie in Potsdam, kwam terug voor de radio-uitzending en werd sindsdien een van de meest gewaardeerde pianisten in Duitsland. De 24 cd-box met alle Deutsche Grammaphon opnamen uit de jaren 1970-1980 is uitgebracht ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van de ‘Eminente Maestro’, zoals hij in Duitsland werd genoemd. De ‘momentopnamen’ uit de laatste jaren van zijn leven zijn hier uitgebreid met de oude Russische archiefopnamen uit het begin van zijn carrière. Samen geven ze een kans om Emil Gilels in verschillend repertoire in diverse stadia van zijn pianistische ontwikkeling te horen. e-gilels-dg

De eerste negen cd’s presenteren de Pianosonates van Beethoven, de componist met wie Gilels de meeste verwantschap voelde (en op wie hij ook uiterlijk leek). Zijn gewichtig, maar immer sprankelend spel heeft ook op de opnamen hetzelfde elektriserend effect dat de luisteraars in de zaal op het puntje van hun stoel liet zitten. Elke sonate verdient een aparte beschrijving, maar de meest indrukwekkende is wellicht toch de Für das Hammerklavier, met zijn aangrijpende langzame deel. Dit werk speelde Gilels op zijn laatste concerten, met de allerlaatste uitvoering in Helsinki, een maand voor zijn overlijden.

Drie cd’s zijn gewijd aan Brahms, één aan Grieg en één aan zijn Chopin-opnames, die voor die tijd nogal ingetogen waren en daardoor ‘uit de toon’ vielen in de Sovjetunie. Twee cd’s zijn gevuld met sonates, variaties en pianoconcerten van Mozart. Deze laatsten werden gespeeld met de Wiener  Philharmoniker onder leiding van Karl Böhm. Volgens de dirigent was de uitvoering van het 27ste Pianoconcert met Gilels ‘onvergetelijk’.

De cd’s 18 tot en met 24 zijn samengesteld uit Russische archiefopnamen met Chopin, Liszt, Lully, Mendelssohn, Prokofjev, Schumann, Haydn, Fauré en Medtner, wiens pianomuziek Gilels als eerste Sovjet pianist in 1953 begon te spelen. De pianowerken zijn afgewisseld met pianotrio’s en -kwartetten van Schumann, Haydn, Brahms en Aljabjev. Ze worden vertolkt met Leonid Kogan, Mstislav Rostropovitsj en Rudolf Barsjaj. De afsluitende twee cd’s met de pianoconcerten van Beethoven, Prokofjev en Kabalevski zijn opnamen met Sovjet orkesten onder leiding van dirigenten Kurt Sanderling, Kirill Kondrasjin en Dmitri Kabalevski. De oude, remasterde Sovjet opnamen zijn kwalitatief zeer goed, met een zuivere klank en een onverstoorde balans in kamermuziek- en orkestwerken. Ze maken ook deel uit van de Russische cd-box die vlak voor het jubileum uitgebracht werd.gilels-melodiya

Het Russische platenlabel Melodiya had voor deze gelegenheid alles uit zijn archieven gehaald en kwam in september 2016 met een complete Gilels-anthologie op 50 cd’s. Deze cd-box geeft een overzicht van de pianistische loopbaan van Emil Gilels tussen 1935 en 1984. De eerste studio-opname is van Liszt/ Busoni’s Fantasie über Themen aus Mozarts Figaro und Don Giovanni S. 697, die de 16-jarige  uit Odessa de eerste prijs op het Eerste All-Sovjetunie Pianoconcours opgeleverd had. Op zijn laatste live-opname van het laatste concert in Rusland speelt de 68-jarige Gilels de Sonate nr. 29 Für das Hammerklavier van Beethoven. Tussen de feeërieke Liszt en de aangrijpende Beethoven liggen er 49 jaar op het concertpodium met tientallen live- en studio opnamen van Brahms, Chopin, Schumann, Mozart, Haydn, Prokofjev, Sjostakovitsj, Skrjabin, Glazoenov, Rachmaninov en Tsjakovski. De pianistische anthologie van Melodiya is een klinkende encyclopedie van Gilels muzikale vondsten, interpretaties en klankrijkdom. Met zijn gelimiteerde oplage van 2016 exemplaren is de jubileum-cd-box een collector’s item, dat voor de Russen zelf wel nogal prijzig is. De kosten voor de buitenlandse muziekliefhebbers zijn afhankelijk van de wisselkoers; met de huidige notering hebben ze de rode-Gilels-box al voor 200 euro thuis. ©Olga de Kort, 2016.

⇒ Emil Gilels. The Complete Recordings on Deutsche Grammophon. 24 CD-box. ⇒ Emil Gilels. Jubileumuitgave. 50 CD-box. Melodiya, Moskou. MEL CD 1002433.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: