O. de Kort. Interview met Simon Trpčeski (Pianist, 2016, nr. 4)

Olga de Kort. Simon Trpčeski: ‘Je moet trouw blijven aan jezelf en de ideeën van de componist.’ (gepubliceerd in Pianist, 2016, nr.4)

De naam van de Macedonische pianist Simon Trpčeski staat voor pianokenners gelijk aan technische virtuositeit en diepe klankbeleving. Sinds zijn kinderjaren vormt de muziek zijn dagelijkse bron van vreugde. Hij voelt zich bevoorrecht om een musicus te zijn en wil zijn passie voor muziek graag op zijn publiek overbrengen.simon-trpceskiVanuit zijn geboortestad en thuisbasis Skopje reist de 37-jarige Simon Trpčeski de hele wereld over voor recitals en orkestoptredens. Zijn agenda brengt hem naar New York en London, Istanbul en Tokio. Ook Amsterdam ontbreekt er niet aan. Dit gesprek vindt plaats naar aanleiding van Rachmaninovs Derde Pianoconcert dat Trpčeski afgelopen oktober met het Nederlands Philharmonisch Orkest speelde. Al snel blijkt dat deze goedlachse en enthousiaste Macedoniër een open en spontaan gesprekspartner is, hartelijk in de omgang en altijd in voor een grapje. Muziek is zijn passie sinds hij als kind spelenderwijs kennismaakte met de rijke Macedonische muzikale cultuur.

Simon Trpčeski: ‘Hoewel mijn ouders geen musici waren, – mijn vader was rechter en mijn moeder werkte als farmaceut, – maakte muziek een belangrijk deel uit van hun leven. Het was voeding voor de ziel. Mijn vader zong en danste graag en bespeelde volksinstrumenten. Als er bezoek kwam kon je de klok erop gelijkzetten dat iemand een lied aanhief of spontaan begon te dansen. Zo gaat dat in Macedonië, volksmuziek zit in ons bloed en is onlosmakelijk verbonden met onze levensstijl. Het leven zelf was in materieel opzicht niet gemakkelijk, maar wij waren zeker gelukkig, omdat er overal muziek klonk. In deze omgeving begon ik al heel vroeg met zingen en eenvoudige melodieën op de accordeon na te spelen. De muziekschool bood echter geen accordeonlessen en ik moest overstappen op de piano. Waarom niet, dacht ik, de instrumenten lijken zo op elkaar, ze hebben allebei zwarte en witte toetsen! Maar al snel kwam ik er achter dat de twee wel degelijk verschillend zijn!’

Als kind voelde Simon zich al gelukkig als hij met muziek bezig kon zijn, maar hij wilde ook graag écht goed leren spelen. ‘Ik had geluk met mijn docenten. Toen ik op school zat, viel het toenmalige Joegoslavië uit elkaar. Er bleef ook weinig van de Sovjet Unie over. Precies op dit moment kwamen twee geweldige Russische leraren naar Macedonië: Ljudmila en Boris Romanov. Ze kenden het land van vroeger, hadden Macedonische leerlingen in Moskou opgeleid en zetten zich met hart en ziel in voor het piano-onderwijs in ons land. Dankzij hun kennis, muzikale cultuur en pedagogische kwaliteiten is het niveau van muziekopleiding enorm gestegen. Ze hebben als het ware onze muzikale smaak ontwikkeld.’

Behalve zijn docenten stonden ook de ouders achter Simons keuze om pianist te worden. ‘Zonder de steun van mijn ouders zou mijn carrière niet van de grond zijn gekomen. Ze hebben zoveel voor mij gedaan, zoveel tijd in mij geïnvesteerd. Het was een moeilijke periode voor het land, ook voor ons gezin. Reizen was moeilijk, we moesten overal lang op een visum wachten, dus deelnemen aan een concours was voor mij helemaal niet zo vanzelfsprekend.’

Les krijgen van de Romanovs betekende hard werken. ‘Ja, werken moest je zeker heel veel, wat voor ons, luie zuiderlingen, niet altijd gemakkelijk was. Na mijn opleiding bij Ljudmila Romanova kwam ik terecht bij haar man Boris op de muziekfaculteit van de St. Cyrillus en St. Methodius Universiteit in Skopje. Vanaf het begin leerde ik om op de details in de muziek te letten. Er zijn zoveel pianovirtuozen, maar de diepte van de klank en de fantasie zijn soms ver te zoeken. Ik ben mijn docenten eeuwig dankbaar voor de aandacht die ze hadden voor de vorming van mijn klank. De klank, zijn dimensie en inhoudelijke invulling getuigen van de cultuur van een musicus. Ik hoor het mijn docent nog zeggen: ‘Sima, sla niet op de toetsen zoals een haas op een trommel!’, ‘Kijk naar je vingers, voel je vingertopjes!’

Deze zinnen spreekt Simon in het accentloos Russisch. Gedurende het hele gesprek wisselt hij moeiteloos tussen Russisch en Engels. Het Russisch komt vooral goed van pas als hij over emoties en details in de muziek begint te vertellen. ‘Ik zie veel overeenkomsten tussen de Macedonische en Russische beleving van muziek. Ook zijn er culturele overeenkomsten. Ons hoef je begrippen zoals de brede ziel of de Russische ziel niet uit te leggen. Misschien voel ik me daarom verwant met de Russische muziek, haar emoties en passie’.

De eerste cd van Trpčeski bij EMI Classics in 2002 bevatte dan ook muziek van Tsjaikovski, Skrjabin, Stravinsky, Rachmaninov en Prokofjev. Russische docenten, Russische componisten, de Russische ziel – met een dergelijke muzikale bagage kun je haast niet van toeval spreken. ‘Als ik nu naar de eerste cd kijk, moet ik nog steeds huiveren. Wat een groot en uitdagend repertoire! Hoe kreeg ik het voor elkaar om dit alles op één cd te zetten!  Dat doe je alleen als je twintig bent. De cd is opgenomen na mijn debuutrecital in Wigmore Hall in 2001. Daar speelde ik de Fantasiestücke van Schumann, die ik trouwens verder nergens meer liet horen, de Zevende Sonate van Prokofjev, die ik helaas nog nooit heb opgenomen, en de Notenkraker-suite van Tsjaikovski in bewerking van Michail Pletnjev.’

Op de daaropvolgende cd’s was de pianist te horen met Rachmaninov, Chopin, Debussy, Tsjaikovski, Brahms, Poulenc en Ravel. Hij streeft naar een breed repertoire, maar Rachmaninov blijft een favoriet. ‘Ik heb zijn muziek altijd al mooi  gevonden. Ik geniet vooral van de ongelooflijke volheid van zijn klank. Het maakt eigenlijk niet zo veel uit of je Rachmaninov zelf speelt of naar iemand anders luistert. Zijn muziek lijkt je hele lichaam te vullen, gaat diep je ziel in en dringt door tot je allerkleinste lichaamscellen. Ik kan ook heel gelukkig worden van Bach, Brahms en Mozart, maar de Russen hebben een andere klankbeleving, emotionele dimensie en speciale passie. Rachmaninov kan als geen andere componist de ziel beroeren. Op mijn Rachmaninov-cd uit 2005 kon ik me heerlijk uitleven in preludes, transcripties en de Tweede Sonate’.

Rachmaninovs concerten staan al jaren op het programma van de Macedonische pianist. De populariteit van een pianostuk heeft geen invloed op zijn spel. ‘Ik denk nooit in termen van ‘het wordt veel gespeeld, het is populair, ik moet me dus onderscheiden en het anders spelen’. Je moet gewoon trouw blijven aan jezelf en de ideeën van de componist. Alleen door de partituur te respecteren kun je het verhaal goed vertellen. Ik speel vaak Rachmaninovs pianoconcerten maar ik denk nooit: wat zal ik vanavond anders doen? Hoe val ik op? Hoe voldoe ik aan de verwachtingen van het publiek? Misschien moet ik hier wat virtuozer en daar wat langzamer spelen, zodat iedereen het leuk vindt?’ Nee, zo gaat het bij mij echt niet.’

Het liefst laat de pianist het publiek van zijn klank genieten én van de betekenis van elke noot. ‘Toen ik in 2002, tijdens mijn Amerikaanse debuut in Seattle, Rachmaninovs Tweede speelde, kreeg ik het mooist denkbare compliment. Iemand merkte op hoe verrassend en leuk het was  om ’zo veel noten’ in dit concert te kunnen horen. Dit heb ik later vaker gehoord. Het maakt me trots op mijn werk en dat van mijn docenten. Ze leerden mij dat iedere noot telt en het recht heeft om te bestaan.’

Dat Rachmaninovs Derde Pianoconcert ook letterlijk gezien heel veel noten telt, maakt de uitdaging voor Simon Trpčeski alleen maar spannender. ‘Het is net een marathon: je begint, wordt meegenomen door de muziek en krijgt, als het goed is, de tweede adem. Het is een voorrecht om deze muziek te kunnen spelen en deel uit te mogen maken van Rachmaninovs diepste gevoelens. Ik zie het als privilege om een musicus te zijn. Dit gevoel had ik in mijn kinderjaren en heb ik nog steeds als ik op het podium sta’. ©Olga de Kort, 2016.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: