Olga de Kort. Daniil Sayapin over de reconstructie van de Grote Panichida

Olga de Kort. Reconstructie van de Grote Panichida: Interview met Daniil Sayapin (gepubliceerd in de Nieuwe Muze, nr.2, 2018)

Het Russisch Middeleeuws Requiem, dat tot nu toe alleen door het Russische Ex Libris Ensemble op het podium werd gezongen, krijgt in het seizoen 2018/19 zijn Nederlandse première. Onder leiding van Peter Dijkstra zingt het Nederlands Kamerkoor deze gereconstrueerde Grote Panichida voor mannenkoor a capella in een programma met Alfred Schnittke’s Concert voor koor. De Nederlandse uitgever Donemus verzorgt de publicatie van deze omvangrijke koorcompositie in zijn Early Music serie.
De geestelijke vader van het project is Daniil Sayapin, de koorleider van het Ex Libris Ensemble en voorzanger van het Russische requiem tijdens de concerten van het Nederlands Kamerkoor. Jarenlang was hij bezig met het onderzoek naar unieke kerkgezangen uit de 16-18de-eeuwse handschriften in de Russische musea en bibliotheken. De Grote Panichida, want zo luidt de Russische naam van dit Requiem, is door Ex Libris Ensemble in 2013 op twee cd’s opgenomen, elk van een uur lang. Het audiomateriaal is onlangs ook voor een lp geremastered.

U bent koorleider, onderzoeker, redacteur én ‘vertaler’ van deze oude koormuziek, die door u is ontcijferd. Welke code moest u kraken? “De znamennyj code. De muziek in de oude Russische muziekhandschriften werd genoteerd met een speciale notatie, die de naam kazanskoje znamja kreeg. Vaak wordt ‘znamja’ verkeerd als ‘vlag’ vertaald, in de huidige betekenis van dit woord in het moderne Russisch. Maar je hoeft echter geen vlaggen in de partituur te zoeken, want voor onze voorouders betekende ‘znamja’ ook nog een teken of een neum. Het kost wel veel tijd om deze teken/neumnotatie te ontcijferen en je eigen te maken, maar het resultaat is zeker de moeite waard om horen.”

Wat is de Grote Panichida? “Het Oosters-orthodoxe Grote Panichida, oftewel parastasis in het Grieks, is het oudste polyfonische requiem dat in de oud-Russische kerkzangmanuscripten van de vóór-harmonische periode werd gevonden. Het merendeel van het zangmateriaal ontdekte ik in het manuscript uit de tweede helft van de zeventiende eeuw, dat bewaard is gebleven in de Synodale Zangverzameling van het Staats Historisch Museum in Moskou. De partituur is aangevuld met enkele losse gezangen uit handschriften van de manuscripten afdeling van de Russische Staatsbibliotheek. Voor de Westerse luisteraar gebruiken we de term Russisch Middeleeuws Requiem om het duidelijker te maken over welke soort muziek het gaat.”

Wat zijn de verschillen met het Westerse, Latijnse Requiem?Het belangrijkste  verschil is dat het Westerse requiem als onderdeel van de mis wordt gezien, terwijl in de oosters-orthodoxe traditie is het een zelfstandige dienst. De Grote Panichida kan op verzoek gezongen worden, maar zij maakt ook een deel uit van de Metten in de dagen die gewijd zijn aan de herinnering aan overledenen, zoals de zaterdagochtenden van de Grote Vasten of de zaterdag van Pinksteren.”

In welke stijl is deze middeleeuwse muziek geschreven? “Deze stijl heet strotsjnoje meerstemmigheid en is de voornaamste polyfonische zangstijl van de oude Russische kerkmuziek. De naam strotsjnoje verwijst naar de zang volgens zanglijnen, oftewel regels van stempartijen die tussen drie zanglijnen werden verdeeld. De oudste handschriften met de vroegste voorbeelden dateren uit het eind van de 15de eeuw. In het midden van de 17de eeuw bereikte deze zangstijl zijn bloeiperiode, waarna hij nog tot de eerste kwart van de 18de eeuw bleef bestaan. Rond deze tijd maakte hij uiteindelijk plaats voor het geharmoniseerde gezang.
Naast strotsjnoje meerstemmigheid zullen de Nederlandse luisteraars ook enkele voorbeelden van de andere polyfonische stijl uit deze periode horen: demestvennoje meerstemmigheid. Het woord demestvennyj komt voort uit het Griekse woord domestiek, wat een zangmeester betekent. Het is inderdaad de meest meesterlijke, majestueuze zangstijl die je zich kunt voorstellen.” ©Olga de Kort, 2018.

Meer informatie: http://www.nederlandskamerkoor.nl; webshop.donemus.com; www.donemus.nl; YouTube: Ex Libris Ensemble.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: